امامۀ پایین در غرب مسیل رودخانۀ امامه و جبهۀ شمال غربی کوه ورجین و در جنوب امامۀ بالا واقع است. در گذشته راه دسترسی به روستای امامۀ پایین از مجاورت دره‌ای به نام کهریز عبور می‌کرد که در جنوب دشت امامه در جهت شمال غربی به جنوب شرقی آبریز آن بود و به رودخانۀ امامه می‌پیوست. نام مناطق مختلف این راه از شمال غربی به جنوب شرقی شامل گردنۀ (بشم) دارکیا، تج (محلی که در آن به‌تازگی زمین فوتبال، باشگاه ورزشی و گورستان جدید ده احداث شده است)، سرچری، لَش مرده‌شور، پشت خونه و چراغ دره سیو (سیو = اِسیو = آسیاب) بود. در اوایل دهۀ ۱۳۸۰ ش که ضرورت احداث جادۀ ماشین‌رو برای دسترسی به روستا بیش از هر زمان احساس شد، مسئولان برای اجتناب از تخریب باغها و کشتزارها جادۀ قدیم را به حال خود رها کرده و به جای آن دامنۀ شمالی ارتفاعات جنوبی روستا را برای احداث راه انتخاب کردند. 
نام مناطق مختلف طول مسیر این راه که حدود ۳۰۰‘۱ متر است عبارت‌اند از: گردنۀ دارکیا، شمسی خال، خرتیزه، امامزاده نور، سرایستگاه و چراغ دره سیو. در محل چراغ دره سیو تمامی آبریز دشت امامه و رودخانۀ امامه به یکدیگر متصل و وارد تنگه‌ای باریک می‌شوند و سپس به سوی جنوب و روستای کلوگان و رودخانۀ جاجرود امتداد می‌یابند. در این محل آسیابی وجود داشت که امروزه از بنای آن اثری بر جای نمانده است. برخی از اهالی امامۀ پایین می‌گویند سبب نام‌گذاری چراغ دره سیو آن است که در قدیم آسیابان این آسیاب برای آنکه مشتریانش در شبها راه را گم نکنند، پیوسته چراغ روشنی را بر سردر آسیاب آویزان می‌کرد، به همین سبب آنجا را چراغ دره سیو می‌گفتند. 
روستای امامۀ پایین در گذشته دارای محلاتی بود و هر محله به طایفۀ خاصی تعلق داشت. نام محله‌های روستای امامۀ پایین، اینها بود: زینلی مَحْله، امینایی محله، محسن محله، حیدری محله، اسکندری محله و همیشه‌بهاری محله. امامۀ پایین در حال حاضر (۱۳۹۰ ش) در تابستان حدود ۱۵۰، و در زمستان کمتر از ۱۰ خانوار جمعیت دارد. نام خانوادگی اهالی این روستا به ترتیب بومی بودن و کثرت آنها حیدری، همیشه بهار، عبدالعلی، زینلی، بیسادی، اسکندری، حاجی علی، ذوالفقاری، نصیری، امینایی و افراسیابی است. یکی از خانواده‌های طایفۀ افراسیابی در جریان ۸ سال دفاع مقدس، ۵ شهید به نامهای ابراهیم، اسماعیل، جواد، امیر و رضا و دو نفر جانباز تقدیم ایران اسلامی نموده‌اند. 
روستای امامۀ پایین مانند امامۀ بالا دارای قدمت تـاریخی طـولانی است، امـا تمـامی آثـار تـاریخـی ـ فرهنگی روستـا که می‌توانستند به عنوان اسنادی غیرقابل انکار قدمت روستا را بیان کنند، در دهه‌های ۱۳۵۰-۱۳۸۰ ش، تخریب و بازسازی شده‌اند. از جمله بنای کهن امامزاده نور که در فاصلۀ ۲۰۰ متری جنوب روستا واقع است. این بنا در سالهای دهۀ ۱۳۸۰ ش کاملاً تخریب و نوسازی شده است. پیش از نوسازی بنای امامزاده نور، برخی شواهد فرهنگی متعلق به سده‌های ۸ تا ۹ ق در اطراف این امامزاده قابل مشاهده بود. بنابر متن زیارت‌نامه‌ای که در قابی فلزی داخل بنای نوساز امامزاده نور نصب شده، شجرۀ امامزاده این‌گونه آمده است: «السلام علیک یا نورالله بن عبدالله بن قاسم بن شمس‌الدین بن علی بن یوسف بن محمد بن عباس بن علی بن مهدی بن نورالله بن محسن بن حضرت موسى کاظم علیه‌السلام».

در اطراف بنای جدیدالاحداث امامزاده نور آثار و بقایای گورستانی وجود دارد که به نظر می‌رسد دارای قدمت تاریخی باشد. در جای جای این گورستان آثار حفاریهای غیرمجاز را می‌توان دید. در مجاورت این گورستان درخت سرو کهن‌سالی وجود دارد که عمر آن دست‌کم به بیش از ۴۰۰ سال می‌رسد. بنای حمام و مسجد تاریخی روستای امامۀ پایین در دهه‌های پس از انقلاب اسلامی تخریب و نوسازی شده‌اند. امروزه (۱۳۹۰ ش) آثار و بقایای دو خانۀ تاریخی مربوط به زمان صفویه و دست‌کم ۸ خانۀ متعلق به زمان قاجاریه در امامۀ پایین قابل مشاهده است، اما میزان آسیب وارده به آنها در حدی است که قابلیت مرمت و نگهداری را ندارند. در سطح و پیرامون امامۀ پایین به‌خصوص در نقاطی که آثار حفاری وجود دارد، شواهد فراوانی به‌خصوص سفال را می‌توان مشاهده کرد که حکایت از قدمت این روستا دست‌کم تا دوران نخستین سده‌های اسلامی دارد. 
در فاصلۀ حدود ۲۰۰ متری شرق امامۀ پایین و در شرق مسیل یا تنگۀ رودخانۀ امامه و در دامنۀ غربی کوه سرگور یا رک زمین که حد فاصل امامۀ پایین و راحت‌آباد واقع است، محلی وجود دارد که اهالی به آن پیر هفت تن می‌گویند. در آنجا ۹ درخت سرو که در زبان محلی به آن سول یا سور می‌گویند، برپا ایستاده‌اند. این درختها در حدود اواخر دهۀ ۱۳۷۰ ش غرس شده‌اند. اهالی باور دارند که این هفت تن افراد زاهد و عابدی بودند که کرامات بسیاری داشته‌اند و حکایتهایی از آنها نقل می‌کنند و آن مکان را مقدس می‌شمارند و به درختها دخیل می‌بندند و به آنها متوسل می‌شوند. 
افزون بر این مکان، محل دیگری در فاصلۀ ۱۵۰ متری شمال غربی روستای امامۀ پایین در مکانی که آنجا را پی دیم یا لَشْتی مِلک می‌نامند و درخت زرشک انبوه و بزرگی در آنجا روییده است، وجود دارد که آن را پیردوزانو می‌نامند و او را فردی پرهیزکار و عارف می‌دانند که از سادات و از یاران امامان معصوم بوده است. افراد روستا این مکان را نیز مقدس می‌شمارند و برایش نذر و نیازها می‌کنند و بر این باورند که اگر کسی خالصانه به او توسل جوید، حتماً حاجتش برآورده می‌شود. البته نسل حاضر روستا همۀ این باورها را نفی و انکار نموده و به آنها به ندرت باور دارند. 
امامۀ پایین نسبت به امامۀ بالا و دیگر روستاهای منطقه توسعه و گسترش کمتری یافته است و خانه‌های جدید اهالی بیشتر در همان محدودۀ کهن ساخته شده‌اند. مهاجران جدید به امامۀ پایین بیشتر در مجاورت جادۀ جدیدالاحداث روستا، یعنی در سمت جنوب شرقی آن ساخت‌وساز کرده‌اند. در گذشته شغل مردم امامۀ پایین دامداری و کشاورزی بود، اما اکنون فقط به کار باغداری اشتغال دارند. عمدۀ محصولات این روستا گیلاس، آلبالو و گردو ست و در حد رفع نیاز خود اقدام به کشت صیفی‌جات می‌نمایند. بیشتر جوانان این روستا به آبادیهای مجاور مهاجرت کرده، و به مشاغل دولتی و خدماتی به‌خصوص نجاری و روکوبی مبل روی آورده‌اند. 
آب آشامیدنی اهالی امامۀ پایین از چشمه‌ای به نام زیارت که در سمت شمال غربی آن و در منطقۀ لشتی ملک واقع است، تأمین می‌شود که با ایجاد سیستم لوله‌کشی به روستا منتقل شده است. آب مورد نیاز کشاورزی نیز از طریق رودخانۀ امامه، قنات و چند چشمه که در درۀ سمت غرب روستا می‌جوشد، تأمین می‌شود. مردم امامۀ پایین افرادی متدین، مؤمن و پایبند به اجرای احکام دینی هستند و در جریان ۸ سال دفاع مقدس، ۲۳ شهید تقدیم انقلاب اسلامی ایران نمودند که ۵ نفر از آنها متعلق به خانوادۀ افراسیابی بودند. برخی از خانواده‌ها نظیر فناخسرو و سیبی، نیز دو تن شهید تقدیم اسلام کرده‌اند. از شخصیتهای معروف امامۀ پایین در زمان معاصر، حاج سید حسن رزاز بود که از کشتی‌گیران بنام و پیش‌کسوت ایران بود. 

منبع: مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی / ناصر پازوکی طرودی